Zambia

Zambia is een republiek in zuidelijk Centraal-Afrika. Het kreeg in 1964 de onafhankelijkheid van de Britten. Vandaag is er een economische heropleving bezig die een brede maatschappelijke groep ten goede komt. Zambia is een van de economisch sterkst groeiende landen van Afrika. Het is politiek een vrij stabiel land, maar staat voor een aantal belangrijke uitdagingen: wijdverspreide armoede, het grote aantal hiv-/aidsbesmettingen en corruptie in de regering.

Zambia is zo’n 28 keer groter dan België en telt bijna 12 miljoen inwoners. Ongeveer de helft van de bevolking woont in stedelijke gebieden, waarmee Zambia de hoogste urbanisatiegraad van zwart Afrika heeft. De meeste grote steden zijn ontstaan langs de spoorweg die de Britten vanuit het toenmalige Zuid-Rhodesië tussen 1902 en 1910 naar het noorden aanlegden.

Tweederde van de Zambianen leeft van 1 dollar per dag. De aidsepidemie eist een hoge tol. De levensverwachting is lager dan 40 jaar. Het aantal wezen stijgt zodanig dat er onvoldoende voorzieningen zijn voor onderdak, onderwijs en gezondheid. Bijna de helft van de bevolking is minder dan 16 jaar oud, wat de onderwijsvoorzieningen in de stedelijke gebieden onder druk zet.

Er zijn wel 73 etnische groepen en er kunnen zo'n 20 belangrijke talen onderscheiden worden. Veel talen zijn verdeeld in twee of drie varianten of dialecten, sommige zelfs in meer dan tien. In feite heeft elke stam in Zambia zijn eigen dialect, wat dan ook het belangrijkste onderscheidingsmiddel is. Niettemin is het Engels de officiële taal en wordt het bijna overal gesproken. In het dagelijkse leven gebruikt men een taal bestaande uit zowel Afrikaanse als Engelse woorden en uitdrukkingen. De officiële instructietaal in het onderwijs is het Engels vanaf graad 4, de jongere kinderen krijgen les in hun lokale taal.

Een derde van de bevolking hangt traditionele, vaak animistische religies aan. Ongeveer 72% van de Zambiaanse bevolking belijdt een christelijke godsdienst; de Rooms-Katholieke Kerk heeft met 27% de meeste aanhangers.

Het onderwijs

Na de onafhankelijkheid investeerde de Zambiaanse regering grote bedragen in het opzetten van scholen, opleidingen en een universiteit. Zambiaanse kinderen beginnen hun schoolcarrière vaak pas als ze negen jaar oud zijn. Sinds 2002 is basisonderwijs gratis in Zambia.

Doordat tegelijkertijd het bevolkingsaantal toeneemt, staat het basisonderwijs onder druk. Zo zitten in één klas soms tot 80 kinderen. Dit komt de kwaliteit van het onderwijs niet ten goede. De kwaliteit van het basisonderwijs verbeteren is dan ook een grote uitdaging. De opleiding van de leerkrachten is niet toereikend, zowel voor toekomstige leerkrachten (pre-service) als voor leerkrachten in dienst (in-service). De onderliggende oorzaken zijn onder andere de slechte arbeidsvoorwaarden voor lesgevers, de zwakke organisatiecultuur en de beperkte onderwijs- en leercompetenties van de lectoren.

Ondanks inspanningen van de regering om het onderwijs weer op poten te zetten, gaat maar de helft van alle kinderen naar de basisschool. Velen maken de basisschool niet eens af en maar een kwart van de leerlingen volgt middelbaar onderwijs. 

Het Zambiaanse onderwijssysteem erkent vier soorten scholen:

  • Staatsscholen zijn volledig gesubsidieerd: deze vormen de grootste groep
  • Gesubsidieerde scholen ontvangen naast dezelfde staatssteun ook ondersteuning van andere organisaties (bvb. van de Kerk)
  • Gemeenschapsscholen (Community Schools): meestal kleine en armere scholen opgericht door de plaatselijke gemeenschap. Leerkrachten hebben vaak geen diploma en ontvangen ook geen loon. Ze ontvangen van de ouders vaak wat mais of andere voedingswaren.
  • Privé-scholen die het door het ministerie van Onderwijs goedgekeurde curriculum moeten volgen.

Het basisonderwijs bestaat uit twee niveaus: ‘lower basic’ (Graad 1 - 7) en ‘upper basic’ (Graad 8 – 9). Het secundair onderwijs biedt graad 10-12 aan. Het Vlaamse ‘lager middelbaar’ valt hier dus nog onder het basisonderwijs.
De meeste gesubsidieerde scholen hebben echter de traditionele opsplitsing behouden, waarbij secundair onderwijs graad 8-12 aanbiedt, net zoals in Vlaanderen. Sinds enkele Jaren investeert het Ministerie ook in kleuteronderwijs: een diploma-opleiding voor kleuterleerkrachten werd gestart in 2015, en een beleid werd ingevoerd om stapsgewijs kleuterklassen te openen in de staatsscholen voor 3-4 jarigen en 5-6 jarigen.

De knapste studenten gaan naar een school voor voortgezet onderwijs, vaak in een grote stad. Dit onderwijs is duur, soms meer dan een jaarinkomen... Voortgezet onderwijs is dus maar voor enkelen weggelegd. Sinds 2001 zijn de examengelden afgeschaft. De scholen verhoogden de ouderbijdrage daarop zodanig, dat het voor veel kinderen onmogelijk is om voortgezet onderwijs te volgen.

De schoolvakanties

Onderaan kun je een overzicht downloaden van de schoolvakanties en verlofdagen in Zambia voor 2013 tot 2015.

Praktische weetjes

Vooraf

  • Reisdocumenten: een internationaal paspoort heb je altijd nodig. Vraag dit op tijd aan. Let op, heb je al een internationaal paspoort, zorg dan dat dit zeker nog 6 maand geldig is wanneer je in Zambia aankomt.
     
  • Voor Zambia heb je een visum nodig. Je kan dit online aanvragen ofwel bij aankomst op de luchthaven in Zambia. Vergeet zeker niet je internationaal paspoort, pasfoto’s en geld. Het is mogelijk dat men je bij aankomst vertelt dat dit visum maar beperkt geldig is. Verlengingen kunnen in Lusaka zelf geregeld worden.
     
  • Verzekering: het is aangeraden een reisverzekering te nemen (medische bijstand en repatriëring)
  • Medisch: kijk ruim op voorhand welke vaccinaties je nodig hebt. Raadpleeg de website van het Instituut voor Tropische Geneeskunde te Antwerpen. Vaak kan de huisdokter de nodige spuitjes ook geven. Hij dient die wel eerst te bestellen, dus wees er tijdig bij. Ga voor je vertrek nog eens langs bij de tandarts (of andere artsen wanneer je een zwakkere gezondheid hebt of vermoedens van een aankomende kwaal). In de hoofdstad heb je wel goede medische voorzieningen, maar het is altijd fijner als je je daar geen zorgen over hoeft te maken.
  • Veiligheid: voor gedetailleerde informatie over de veiligheidssituatie kan je terecht op de website van het ministerie van Buitenlandse zaken. Laat je echter niet te snel van de wijs brengen door de informatie hierop. Die is bedoeld om al te argeloze toeristen te waarschuwen, maar ook in België lopen dieven en oplichters rond, in stations zijn zakkenrollers en carjacking komt ook voor in de grotere steden in België. Lees je op deze website toch zaken die je toch wat ongerust maken, neem dan contact op met VVOB Brussel, zodat deze informatie in het juiste perspectief kan geplaatst worden. In Zambia is de politieke situatie vrij stabiel, dus zullen normaal gezien geen grote problemen opduiken. Zoals in elke grootstad dien je in de hoofdstad Lusaka de nodige voorzichtigheid aan de dag te leggen, op je spullen te letten, en niet opzichtig met waardevolle voorwerpen rondlopen of die onbewaakt achterlaten. Ook interessant om te weten is dat je na 22:00 normaalgezien niet meer te voet op straat mag, er is een soort avondklok. 

Ter plaatse

  • Geld-Betalingen: In Lusaka zelf kan je in de meeste supermarkten met visa betalen. Met visa kan je ook geld afhalen. Goedkoper is echter om met je maestro-functie geld af te halen. Belangrijk om dit steeds te doen in een automaat waar ook een bank aan verbonden is. Het gebeurt soms dat het geld wel afgeboekt wordt van je rekening, maar dat je niks in de handen krijgt. Dan kan je dan meteen binnen gaan regelen. Buiten Lusaka wordt alles meestal cash geregeld. Het is goed om dollars mee te brengen die je zo goed als overal kan omzetten in kwacha’s. In de meeste steden kan je geld afhalen.
     
  • In Lusaka kan je zo goed als alles krijgen (met uitzondering van Belgische specialiteiten). Je betaalt wel een stuk meer voor Europese producten zoals kaas, ham,... Vele steden hebben een Shoprite. Dat is een Zuid-Afrikaanse supermarktketen.Daar kan je dus alles krijgen (en meestal ook met kredietkaart betalen).
     
  • Elektriciteitsvoorziening: Stopcontacten zijn het Britse systeem, dus als je elektrische spullen uit België meehebt, voorzie dan een tussenstuk (stekker met drie pinnen). Belangrijk nog is je spullen altijd uit het stopcontact te halen: in geval van krachtonderbrekingen schommelt de spanning soms zodanig dat je materiaal stuk raakt. De laatste tijd heeft Zambia te kampen met dagelijkse stroom onderbrekingen. Deze kunnen soms 6 of 7 uur duren. Lampjes op zone-energie zijn handig, en kan je in Lusaka ook vinden.
     
  • Toegang tot internet en telefoneren vormt geen enkel probleem in de hoofdstad. Verwacht wel dat het trager is dan een inbelverbinding in België.
     
  • Je GSM zal hier perfect werken. Je koopt hier gewoon een SIM-kaart en klaar is kees. Wel noteren dat smsjes vaak niet aankomen. Je Belgische SIM-kaart kan wel of niet ontvangen, het wisselt van tijd tot tijd.
     
  • Kledij: hoewel het hier warm is en je dus de neiging hebt in short en T-shirt rond te lopen, is dat niet altijd sociaal aanvaard. In de colleges geldt voor de studenten een kledingcode. Meisjes moeten vaak een rok dragen (tot ruim over de knie), jongens een hemd. Een das is niet echt nodig, maar de meeste lesgevers zien er altijd piekfijn uit met das en pak. Er gewoon deftig uitzien is voldoende. Jeans is iets wat enkel in vrije tijd kan, niet tijdens de werkuren.